Një test që ndryshoi gjithçka: Historia e mbijetesës nga kanceri i qafës së mitrës në Kosovë

“Mëngjeset i kaloja në punë, ndërsa pasditet me familjen. Jeta ishte gjithmonë e ngarkuar, gjithmonë e mbushur,” tha ajo. “Asnjëherë nuk ndalesha vërtet të mendoja për shëndetin tim. Gjithmonë besoja se do të kishte kohë më vonë.”

Pastaj, një ditë, një mike i tregoi për një shërbim të ri shëndetësor që u ofronte grave testim falas për kancerin e qafës së mitrës në Qendrën Kryesore të Mjekësisë Familjare. Mevlydja vendosi të shkonte dhe ishte ndër gratë e para në qytetin e saj që bëri Pap testin, i cili shërben për zbulimin e shenjave të qelizave kancerogjene ose parakancerogjene në qafën e mitrës.

Procedura ishte e shpejtë dhe e thjeshtë dhe zgjati vetëm disa minuta. Por rezultatet, që mbërritën disa ditë më vonë, ishin tronditëse: Mevlydja u diagnostikua me kancer të qafës së mitrës.

“Në fillim nuk e kuptova. Ndjeva një peshë të rëndë, por nuk doja ta besoja,” kujton ajo. “Pasi mora rezultatet, shkova në një spital privat për t’i verifikuar edhe një herë. Rezultatet ishin të njëjta.”

Mevlydja tha se iu duk sikur gjithçka u shemb.

“Një hije e errët ra mbi shtëpinë tonë,” shpjegoi ajo. “Nuk munda t’i tregoja as nënës sime. Jam fëmija i saj i vetëm dhe ajo është në moshë të shtyrë. E mbajta atë frikë brenda vetes, duke buzëqeshur nga jashtë, ndërsa bota ime po copëtohej përbrenda.”

Mevlydja u konsultua me mjekun e saj, i cili e këshilloi se në këtë fazë ishte e nevojshme ndërhyrja kirurgjikale. Trajtimi ishte i suksesshëm dhe sot Mevlydja është sërish e shëndetshme.

Por kjo përvojë ia ndryshoi këndvështrimin për jetën.

“Më parë, çdo gjë e vendosja para shëndetit tim – biznesin, përgjegjësitë, madje edhe pushimin tim. Tani e di se duhet ndryshe. Kam lindur për herë të dytë.”

Dhe ajo ka një mesazh për çdo grua: mos prisni. “Nuk keni nevojë të shkoni në klinika private kur testi ofrohet falas. Bëni kontrolle të rregullta,” bëri thirrje ajo. “Zbulimi i hershëm shpëton jetë dhe, në këtë rast, është falas, i shpejtë dhe i lehtë. Shëndeti është mbi të gjitha.”

I parandalueshëm dhe i shërueshëm

Duke reflektuar mbi përvojën e saj, Mevlydja do të dëshironte të kishte pasur më shumë informacion më herët. “Para kësaj, nuk e dija fare se çfarë ishte kanceri i qafës së mitrës,” tha ajo. “Nuk kisha menduar kurrë për të dhe as nuk kisha dëgjuar mjaftueshëm rreth tij. Prandaj ndërgjegjësimi është kaq i rëndësishëm – sepse, po ta kisha ditur më herët, ndoshta do ta kisha kuptuar më shpejt.”

Kanceri i qafës së mitrës shkaktohet nga papillomavirusi njerëzor (HPV) dhe është kanceri i dytë më vdekjeprurës në mesin e grave të moshës riprodhuese në Evropën Lindore dhe Azinë Qendrore. Ai është pothuajse plotësisht i parandalueshëm dhe i trajtueshëm kur zbulohet herët. Megjithatë, vendet me të ardhura të ulëta dhe të mesme vazhdojnë të përballen me shkallë të lartë të rasteve dhe vdekjeve nga kanceri i qafës së mitrës. Kjo pasqyron pabarazi të mëdha, të nxitura nga faktorët socio-ekonomikë dhe mungesa e gjerë e qasjes në vaksinimin kundër HPV-së, depistimin për kancerin e qafës së mitrës dhe shërbimet e trajtimit.

Pap testet e rregullta mund të identifikojnë ndryshimet para se ato të zhvillohen në kancer, ndërsa vaksinimi kundër HPV-së e zvogëlon edhe më tej rrezikun. Gratë e moshës 21 deri në 65 vjeç inkurajohen t’i nënshtrohen depistimit të rregullt si pjesë e kujdesit të tyre rutinor shëndetësor.

Programi i skriningut në Kosovë

Për të luftuar kancerin e qafës së mitrës dhe për të shpëtuar jetë, UNFPA-ja në Kosovë, në partneritet me Ministrinë e Shëndetësisë, Institutin Kombëtar të Shëndetësisë Publike të Kosovës, Bordin Kosovar për Kontrollin e Kancerit dhe organizatën Aksioni për Nëna dhe Fëmijë, krijoi një program të skriningut për kancerin e qafës së mitrës në nivelin e kujdesit parësor shëndetësor në gjashtë komuna.

Programi ofron Pap teste, trajnime për profesionistët shëndetësorë dhe fuqizon shërbimet për parandalimin dhe zbulimin e hershëm në të gjitha komunat. Gjithashtu, programi ka mbështetur hartimin e udhëzuesve klinikë, procedurave standarde të operimit dhe rrugëve të referimit, ngritjen e kapaciteteve të patologëve në fushën e citologjisë, si dhe fushata ndërgjegjësuese për të siguruar që më shumë gra ta kuptojnë rëndësinë e parandalimit dhe të marrin pjesë në skriningun për kancerin e qafës së mitrës.

Që nga viti 2016, më shumë se 20,000 gra kanë bërë Pap testin përmes kësaj nisme. Gratë me rezultate jonormale janë referuar për ekzaminime të mëtejshme dhe trajtim, kur ka qenë e nevojshme, duke përmirësuar kështu zbulimin e hershëm dhe mundësitë për mbijetesë.

Ministria e Shëndetësisë ka miratuar një plan veprimi për skriningun e kancerit të qafës së mitrës, i cili ofron kornizën për zgjerimin e programit në mbarë Kosovën. Zbatimi i tij është planifikuar të fillojë më vonë gjatë vitit 2026.

Kosova gjithashtu e ka përfshirë vaksinën kundër HPV-së në programin e rregullt të imunizimit dhe zbatimi i tij është duke vazhduar si pjesë e përpjekjeve më të gjera të Ministrisë së Shëndetësisë për të fuqizuar parandalimin e kancerit të qafës së mitrës.

Mevlydja ishte një nga gratë që i mbijetoi kancerit të qafës së mitrës falë programit të skriningut, i cili mundësoi zbulimin e tij në kohë. Ajo i inkurajon të gjitha gratë që ta mbrojnë veten dhe të ndërmarrin veprime:

“Jepini përparësi shëndetit tuaj! Shkoni dhe kontrollohuni. Kjo mund t’jua shpëtojë jetën.”

Shënim: Artikulli është publikuar fillimisht në versionin në gjuhën angleze në faqen e internetit të UNFPA-së: UNFPA Kosovë | Një test që ndryshoi gjithçka: Historia e mbijetesës nga kanceri i qafës së mitrës në Kosovë